Groene Koers Varen #10: hernieuwbare energie

Claire van de Graaff | 25 oktober 2018 | 0 Reacties

Geschreven door Claire van de Graaff | 25 oktober 2018

Groene Koers Varen #10: hernieuwbare energie

Floris en Ivar arriveren bij de afgelegen Shetland-eilanden, waar ze op een bijzondere manier energie opwekken.

Schermafbeelding 2018-10-25 om 14.56.15

‘Het stroomt hier als een gek en er kunnen harde wind en hoge golven staan. We
moeten deze tocht goed timen’, waarschuwt Ivar. We zijn van Noorwegen
overgestoken naar de Shetland-eilanden in het uiterste noorden van Schotland.
In tegenstelling tot Scandinavië moeten we hier weer rekening houden met eb,
vloed en getijdenstromen. Ook is dit vaargebied berucht om de harde wind die er
kan staan.

Uitdagende zeilomstandigheden
Vanaf de Shetlands willen we naar Kirkwall, de hoofdplaats van de Orkney-
eilanden. We bestuderen de windvoorspelling en de getijdenstromen. Hoewel eb
en vloed elkaar normaal na zes uur afwisselen, wijken tijd en stroomsterkte
plaatselijk af door geologische omstandigheden. Toch zijn de getijdenstromen
voorspelbaar, omdat de standen van de zon en maan bekend zijn. Zo zien we op
locatiespecifieke stroomtabellen dat het vooral bij vernauwingen tussen de
eilanden flink tekeer kan gaan. In de wildwaterbaan die dan ontstaat, willen we
niet terechtkomen!

We plannen ons vertrek zodat we de stroom mee hebben en aankomen voordat
de volgende depressie met harde wind langstrekt. Dan kunnen namelijk steile
golven ontstaan, die gevaarlijk zijn voor zeiljachten. Onderweg varen we door
vernauwingen tussen eilanden waar de stroom ons een extra zetje geeft. Net
voordat het tij keert en een lagedruksysteem nadert, komen we aan. Later horen
we vanuit bed de windvlagen rond de boot gieren. Deze extreme
omstandigheden zijn spannend voor ons, maar blijken voor opwekking van
hernieuwbare energie heel gunstig te zijn.

Krachten van het water
De volgende dag haalt David Flanagan ons op bij de haven van Kirkwall. Hij is
persvoorlichter van het plaatselijke gemeentebestuur en laat ons Mainland zien,
het grootste van de zeventig eilanden die tot de archipel van Orkney behoren.
We passeren kleine dorpjes en heldergroene, glooiende weilanden met koeien en
schapen. Maar de gemoedelijke, landelijke sfeer bedriegt: als het gaat om
hernieuwbare energie uit zee, is Orkney namelijk het epicentrum van de
nieuwste ontwikkelingen. Ze maken gebruik van de ruige omstandigheden om
elektriciteit uit getijdenstroming en golven te winnen.

Orkney ligt iets ten noorden van het vasteland van Schotland, aan de andere kant
van een smalle zeestraat: de Pentland Firth. Met aan de oostkant de Noordzee en
aan de westkant de Atlantische Oceaan, hebben de krachten van de natuur hier
vrij spel. In de Pentland Firth zijn golfhoogtes van achttien meter en
stroomsterktes tot maar liefst zestien knopen gemeten. Een betere plek om
hernieuwbare energie uit zee op te wekken is er bijna niet.

Onder water gebeurt het
Het European Marine Energy Centre (EMEC) speelt daarop in. Het beheert vijf
testlocaties op Orkney en verzorgt aansluitingen op het stroomnet. Daarnaast
ondersteunt de organisatie onderzoek en adviseert het over regelgeving.
Bedrijven die zich bezighouden met de ontwikkeling van getijden- of
golvenenergie, kunnen gebruik maken van de EMEC-faciliteiten. De opwekking
zelf vindt onder water plaats. David wijst naar zee: ‘Daar gebeurt het allemaal’.
We kijken elkaar aan. Zijn we alleen voor het uitzicht op zee naar Orkney
gekomen?

Maar we hebben geluk: enkele grote turbines zijn vanaf land te bezichtigen.
Vlakbij de haven ligt de SR2000 klaar om aan het stroomnet aangesloten te
worden. Deze turbine van 63 meter lang is de sterkste getijdenturbine ter wereld
en kan zo’n twee megawatt stroom opwekken. Dat is genoeg om duizend
huishoudens per jaar van stroom te voorzien.
Verderop staan andere turbines. Het zijn net aaneengeschakelde torpedo’s met
daartussen horizontale propellors, alsof ze uit een science-fictionfilm komen.
Bedrijven die ze hebben ontwikkeld, testen de turbines hier onder water om ze
uiteindelijk op grote schaal in te zetten.

Business talk in the pub
’s Avonds ontmoeten we Stuart Allison. We hebben na zijn werk in de pub aan de
haven afgesproken. Hij is binnen het gemeentebestuur verantwoordelijk voor de
economische ontwikkeling van Orkney. Hernieuwbare energie is daarvoor een
van de belangrijkste pijlers.

‘De lokale en Schotse overheden steunen zowel het verdere onderzoek naar
getijden- en golfenergie als de exploitatie ervan’, legt Stuart bij een pint lokaal
bier uit. ‘De Crown Estate, de Britse overheidsinstantie die de zeebodem beheert,
heeft tien zeegebieden aangewezen waar elektriciteit uit getijden en golven kan
worden gewonnen. Bedrijven kunnen die gebieden leasen. In 2020 zouden ze
maar liefst 1,2 gigawatt aan elektriciteit uit getij en golven moeten kunnen
generen.’

Energiebedrijven zijn al aan de slag gegaan. Tijdens ons verblijf wordt de eerste
turbine van een grootschalig getijdenproject aan de zeebodem bevestigd. Zij
werkt als een soort windmolen, maar dan onder water. Omdat water een grotere
dichtheid heeft dan lucht, kan het apparaat zelfs bij lage snelheden energie
opwekken. De bedoeling is dat er tot wel 269 turbines komen. Kennis die de
Schotten hebben opgedaan in de offshore-olieindustrie, komt daarbij goed van
pas. En de nieuwe business creëert veel banen: er heeft zich al een arsenaal aan
ondersteunende bedrijven gevestigd op de Orkneys.

Van experiment naar volwaardige energiebron
Het klinkt allemaal veelbelovend, maar hoe snel kan deze manier van
energieopwekking grootschalig worden toegepast? Stuart: ‘De meeste aandacht
gaat uit naar stroomopwekking door getijdenstroming. De voorspelbaarheid van
de zeestromen en daarmee de elektriciteitswinning is een groot voordeel.’
Toch relativeert Stuart ons enthousiasme: ‘Er is echter heel wat onderzoek en
techniekontwikkeling nodig geweest om installaties te bouwen die goed werken
en bestand zijn tegen de ruige en zoute omstandigheden in zee. Ook moeten we
rekening houden met de invloed van de installaties op het zeeleven en de
scheepvaart. Dankzij forse investeringen staat getijdenenergie op het punt dat
het commercieel interessant is om grootschalig toe te passen. Stroomopwekking
uit golven is nog minder ver ontwikkeld en nog niet rendabel genoeg om
commercieel te exploiteren.’

Stuart drukt ons op het hart dat een goede publiek-private samenwerking
essentieel is, zodat investeringen kunnen worden gedaan in
onderzoeksinfrastructuur en technologie-ontwikkeling. Zijn vertrouwen in de
toekomst is aanstekelijk: ‘Dankzij onze testfaciliteiten en de gunstige natuurlijke
omstandigheden belooft ook golfenergie een volwaardige energiebron te
worden.’

Eerbied voor de natuurlijke krachten
Op weg naar het vasteland van Schotland houden we de Pentland Firth ruim aan
stuurboord. Op de zeekaart staan waarschuwingen aangegeven over harde
stroom en brekende golven. Maar we kijken nu met een andere blik naar dit
gebied: wat een potentie voor hernieuwbare energie!
In Denemarken zagen we al de succesvolle toepassing van windenergie, in
Noorwegen van waterkrachtenergie. Ook hier hebben we gezien wat er mogelijk
is als de overheid en bedrijven samenwerken om de natuurlijke omstandigheden
te benutten voor hernieuwbare energieopwekking zonder CO 2 -uitstoot. We zijn
benieuwd welke landen deze voorbeelden volgen.